Nog steeds deel van het team: Hoe sport ouderen met dementie helpt om zichzelf te blijven

Een dementiediagnose kan iemand veel afnemen. Maar wat nooit wordt uitgewist, zijn de jaren waarin iemand voor dezelfde club juichte, de clubkleuren droeg of de namen van alle spelers kon opdreunen. Zulke dingen worden een wezenlijk deel van wie iemand is, en ze geven een gevoel van verbondenheid dat je niet snel ergens anders vindt. Dat verdwijnt niet na een dementiediagnose.

Sport brengt al eeuwenlang mensen samen. Lid zijn van een club, supporteren voor een team dat voelt als familie, de kameraadschap en de spannende rivaliteit die bij het fan-zijn horen: het draagt allemaal bij aan iemands identiteit.

In dit artikel ontdekken we waarom sport zo’n belangrijke rol speelt in het behouden van de identiteit van mensen met dementie. Ook delen we eenvoudige, praktische activiteiten voor ouderen met dementie, waarmee zorgmedewerkers dat ‘deel van het team’-gevoel elke dag terugbrengen in het verpleeghuis.

Waarom is sport voor mensen met dementie meer dan alleen bewegen?

Als we aan sport denken, denken we meestal aan het lichaam: bewegen, coördinatie, behendigheid, actief blijven. Maar voor mensen met dementie gaat de echte waarde van sport veel verder. Dankzij sport kunnen mensen met dementie nog steeds iemand zijn. Nog steeds zijn wie ze altijd waren.

In een studie uit 2022 keken onderzoekers naar hoe een sportgroep voor mensen met dementie kan bijdragen aan hun welzijn. Uit de studie bleek dat ouderen met dementie dankzij een sportgroep niet alleen lichamelijk actief bleven, maar ook een volwaardig sociaal leven vol verbinding konden blijven leiden. De sport en het lidmaatschap van de club hielpen hen om hun gevoel van eigenheid vast te houden, ook terwijl andere delen van hun leven veranderden. Waarom? Omdat de rol van teamgenoot en supporter vertrouwd voelt: het is een rol die ze hun hele leven al kennen.

Of je nu zelf meespeelt of vanaf de zijlijn toekijkt: sport zorgt voor gedeelde momenten waardoor het gevoel van verbondenheid en saamhorigheid kan groeien.

Hoe ziet verbondenheid door sport eruit in de dementiezorg?

Verbondenheid door sport ontstaat niet vanzelf. Het vraagt om een zorgteam dat ziet waar iemand van hield en een manier vindt om dat terug te brengen. Dat kan betekenen dat je het contact met een oude voetbalclub herstelt, een sport aanpast zodat die veel toegankelijker wordt, of sportactiviteiten gebruikt als ingang naar herinneringen. Zo ziet dat eruit als een zorgteam er een vaste plek voor maakt:

Opnieuw verbinding maken met een club voor het leven

Dat iemand niet meer naar het stadion kan of een wedstrijd niet meer in het café kan kijken, betekent niet dat de liefde voor de club verdwenen is. Voor iemand die zestig jaar of langer dezelfde club volgde, is die band vaak een van de duidelijkste en sterkste herinneringen die er nog zijn. Een lokale club uitnodigen voor een bezoek, samen een wedstrijd kijken in clubkleuren of het shirt van de club dragen: het kan allemaal helpen om een herinnering aan te spreken die er al is.

Sport aanpassen voor bewoners die minder mobiel zijn

Je hoeft niet volledig mobiel te zijn om van sport te genieten. Met een paar eenvoudige aanpassingen kan iedereen in het verpleeghuis meedoen aan een vriendschappelijk potje. Denk aan zittend voetbal, een potje ballonvolleybal of een rondje zittend kegelen. Het gevoel deel uit te maken van het spel is veel belangrijker dan hoe intensief het is.

Gebruik sport om oude herinneringen op te halen

Soms ontstaat de sterkste verbinding rond sport niet door te spelen, maar door herinneringen op te halen. Een oude teamfoto, een kaartje van een wedstrijd of een verhaal over ‘die dag dat we de beker wonnen’: het kan iemand zo terugbrengen naar een herinnering die voelt alsof het gisteren gebeurde.

Kleine, dagelijkse activiteiten om dat gevoel terug te brengen

Voor de ideeën hieronder heb je geen evenement, contacten of stappenplan van tien stappen nodig. Het gevoel van verbondenheid en teamgeest stimuleren hoeft niet ingewikkeld te zijn. Een paar van de eenvoudigste manieren om het in de dagelijkse zorg te brengen, vragen bijna geen moeite:

• Draag de clubkleuren: een sjaal, een pet of misschien een shirt. Als je bewoners uitnodigt om de spullen van hun club te dragen, zorgt dat voor een leuke sfeer en komt die teamgeest weer terug.
• Kijk samen een wedstrijd: is er een wedstrijd op tv? Verzamel een groepje bewoners en nodig ze uit om samen te kijken. Je kunt de huiskamer zelfs versieren en wat hapjes en drankjes op tafel zetten. Liever iets informelers? Ook de wedstrijd gewoon op de achtergrond laten aanstaan tijdens andere activiteiten kan een goed idee zijn.
• Laat het geluid horen: een clublied, het gejuich van het publiek of een playlist met bekende stadionliedjes kan mooie herinneringen oproepen en voor een leuke sfeer zorgen, zonder dat je er grote plannen voor hoeft te maken.

Tip: Sla onze playlist Wedstrijddag Klassiekers op en geef de teamgeest van je bewoners een flinke boost!

Hoe ondersteunt de Tovertafel verbondenheid door sport bij ouderen met dementie?

Ook technologie kan zorgmedewerkers helpen om de teamgeest levend te houden. Veel van onze Tovertafel-spellen voor ouderen met dementie brengen precies terug wat sport zo betekenisvol maakt: teams vormen, zij aan zij strijden, elkaar aanmoedigen en samen spelen voor de winst. Van een wedstrijdje in ons spel Voetbalpotje tot competitievere spellen als Mollenjacht: dat gevoel komt steeds terug.

Tovertafel-spellen zijn geen vervanging voor een echte club of een oude rivaliteit. Ze zijn een extra manier om dat ‘deel van het team’-gevoel terug te brengen op een gewone middag, op de dagen dat een sjaal of een foto alleen net niet genoeg is.

Conclusie

Sport en identiteit zijn nauw met elkaar verbonden, en identiteit behouden is een belangrijk onderdeel van waardigheid behouden in de dementiezorg. Weinig dingen dragen daar zo vanzelf aan bij als de vertrouwde teamgeest die veel bewoners hun hele leven bij zich hebben gedragen.

Soms is een sjaal, een foto, een beetje competitie of een oud clublied dat samen wordt gezongen al genoeg om dat gevoel terug te brengen. Zulke kleine dingen kunnen een groot verschil maken, zodat iemand zich nog steeds zichzelf voelt.

Benieuwd hoe de Tovertafel kan helpen? Onze spellen zijn ontworpen om precies dit soort verbondenheid op te roepen. Neem contact met ons op en we helpen je om de magie van de Tovertafel naar jouw zorglocatie te brengen.